5 Τρόποι για να αντιμετωπίσετε τους κακούς λογισμούς

Στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, οι λογισμοί (logismoi) δεν είναι απλές σκέψεις, αλλά εισβολείς της ανθρώπινης συνείδησης που μπορούν να οδηγήσουν σε πνευματική πτώση. Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Ευάγριος ο Ποντικός, ο Ιωάννης της Κλίμακος, ο Μάξιμος ο Ομολογητής και άλλοι, τους περιγράφουν ως κακούς λογισμούς που προέρχονται από τον διάβολο και χρησιμοποιούνται ως όπλα για να ξεγελάσουν τον άνθρωπο. Αυτοί οι λογισμοί είναι η αρχή, το κέντρο και η ρίζα της αμαρτίας, όπως τονίζει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: «Ο λογισμός είναι η αρχή, το κέντρο, η ρίζα, όπου ο κορμός, τα κλαδιά, δηλαδή ολόκληρο το δέντρο της αμαρτίας έχει την προέλευσή του». Σε αυτό το άρθρο, θα εξετάσουμε τι λένε οι Πατέρες για τους λογισμούς και πώς ο πονηρός τους εκμεταλλεύεται για να μας παρασύρει μακριά από τον Θεό.

Τι Είναι οι Λογισμοί Σύμφωνα με τους Αγίους Πατέρες

Οι λογισμοί είναι κακές σκέψεις ή πειρασμικές ιδέες που επιτίθενται στο νου (nous), προκαλώντας αναστάτωση και αποσπώντας από την προσευχή και την ένωση με τον Θεό. Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος Ναυπάκτου, βασιζόμενος σε Πατέρες όπως ο Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, ο Γρηγόριος Σιναΐτης και ο Μάξιμος ο Ομολογητής, εξηγεί ότι οι λογισμοί προκαλούνται από πνευματικό πόλεμο με τον διάβολο και είναι συνέπειες κακών σκέψεων, συχνά συνοδευόμενες από εικόνες και αναπαραστάσεις. Ο Ευάγριος ο Ποντικός, τον 4ο αιώνα, κατέγραψε οκτώ βασικούς κακούς λογισμούς από τους οποίους πηγάζουν όλες οι αμαρτίες: γαστριμαργία, πορνεία, φιλαργυρία, λύπη, αποθάρρυνση, θυμός, κενοδοξία και υπερηφάνεια. Αυτοί οι λογισμοί δεν είναι δικοί μας, αλλά εξωτερικοί εισβολείς, όπως υπογραμμίζει ο Άγιος Μάρκος ο Ασκητής: «Πρέπει να θεωρούμε όλα τα κακά πράγματα, ακόμα και τα πάθη που μας πολεμούν, όχι δικά μας, αλλά του εχθρού μας, του διαβόλου».

Πριν από την Πτώση, ο νους του ανθρώπου ήταν καθαρός και εστιασμένος στον Θεό. Μετά την Πτώση, οι λογισμοί έγιναν εργαλεία διαίρεσης και σύγκρουσης, δημιουργώντας ένα «ορμητικό ποτάμι» που πνίγει την πνευματική ζωή. Ο Άγιος Γρηγόριος Σιναΐτης λέει: «Οι λογισμοί είναι η ομιλία των δαιμόνων και προάγγελοι των παθών». Οι Πατέρες τονίζουν ότι οι λογισμοί προέρχονται κυρίως από δαίμονες, ανεξέλεγκτα αισθητήρια όργανα και εσωτερικά πάθη.

Πώς Χρησιμοποιεί ο Πονηρός τους Λογισμούς για να μας Ξεγελάσει

Ο διάβολος, ως «πλανών την οικουμένην όλην» (Αποκ. 12:9), χρησιμοποιεί τους λογισμούς ως πρωτοπορία στον πόλεμο κατά της σωτηρίας μας. Οι Πατέρες περιγράφουν πέντε στάδια εξέλιξης ενός λογισμού, όπως τα αναλύει ο π. Μάξιμος του Αγίου Όρους:

Επίθεση: Ο λογισμός χτυπά το νου, π.χ. η ιδέα να κλέψεις χρήματα. Εδώ δεν υπάρχει αμαρτία.
Αλληλεπίδραση: Ανοίγεις διάλογο, π.χ. αναρωτιέσαι αν αξίζει. Ακόμα χωρίς αμαρτία, αλλά επικίνδυνο.
Συγκατάθεση: Συμφωνείς με την παρότρυνση, π.χ. αποφασίζεις να κλέψεις. Εδώ αρχίζει η αμαρτία στην καρδιά, όπως δίδαξε ο Χριστός (Ματθ. 5:28).
Αιχμαλωσία: Γίνεσαι όμηρος, και ο λογισμός επιστρέφει ισχυρότερος.
Πάθος: Ο λογισμός ριζώνει, δημιουργώντας καταστροφικές συνήθειες.

Ο πονηρός ξεγελάει κάνοντας τους λογισμούς να φαίνονται δικοί μας, ώστε να μην τους αναγνωρίζουμε ως εξωτερικές επιθέσεις. Μετά το Βάπτισμα, όπου «όσοι εβαπτίσθημεν εις Χριστόν Ιησούν, εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθημεν» (Ρωμ. 6:3), οι λογισμοί έρχονται από έξω, αλλά ο διάβολος μας πείθει ότι είναι εσωτερικοί. Χρησιμοποιεί καθημερινά γεγονότα για να τους εισαγάγει, όπως θόρυβο ή αντικείμενα, και επιτίθεται σε ιερές στιγμές, π.χ. κατά την προσευχή ή τη Θεία Ευχαριστία, με βλάσφημους λογισμούς. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει πώς οι δαίμονες προκαλούν υπνηλία, πείνα ή χασμουρητά για να μολύνουν την προσευχή. Επίσης, μεταμφιέζει λογισμούς ως ψεύτικες νίκες (π.χ. υπερηφάνεια μετά από νίκη επί της πορνείας) ή τους συνδυάζει, όπως η γαστριμαργία οδηγεί σε πορνεία.

Ο διάβολος ψιθυρίζει ότι ο Θεός είναι ελεήμων πριν την αμαρτία και σκληρός μετά, για να προκαλέσει απόγνωση. Οι λογισμοί από δαίμονες είναι γεμάτοι ανησυχία και λύπη, ενώ αυτοί από τον Θεό φέρνουν ειρήνη.

Τρόποι Αντιμετώπισης Σύμφωνα με τους Πατέρες

Οι Άγιοι Πατέρες προτείνουν επαγρύπνηση (nepsis), ταπείνωση και πνευματικά όπλα για να νικήσουμε τους λογισμούς. Ο Άγιος Ησύχιος ο Πρεσβύτερος λέει: «Αν δεν έχουμε αποκτήσει προσευχή απαλλαγμένη από λογισμούς, δεν έχουμε όπλο για να πολεμήσουμε. Εννοώ την προσευχή που είναι πάντα ενεργή στο εσωτερικό ιερό της ψυχής και με την επίκληση του Χριστού μαστιγώνει και καίει τον μυστικό εχθρό».

Κύριες μέθοδοι:

Αγνόηση: Αντιμετώπισέ τους σαν μύγες, χωρίς διάλογο. Ο π. Μάξιμος συνιστά αδιαφορία.
Προσευχή Ιησού: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με». Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: «Πολέμα τους εχθρούς στο όνομά Του· δεν υπάρχει ισχυρότερο όπλο στη γη ή στον ουρανό». Ο Άγιος Μάρκος ο Ασκητής αποδίδει την προσευχή του στον σατανά, καθώς κάθε πειρασμός τον οδηγούσε σε προσευχή.
Αντίρρηση: Αντίκρουσε λογιστικά, όπως ο Χριστός στους πειρασμούς (Ματθ. 4). Ο Άγιος Πέτρος Δαμασκηνός: Αν ψιθυρίζεται υπερηφάνεια, θυμήσου προηγούμενους αισχρούς λογισμούς για ταπείνωση.
Περιφρόνηση: Θεώρησέ τους ασήμαντους, όπως σκυλιά που γαβγίζουν. Αυτό ντροπιάζει τους δαίμονες.
Μνήμη Θανάτου και Εξομολόγηση: Θυμήσου τον θάνατο και εξομολογήσου, καθώς η απόκρυψη ευχαριστεί τους δαίμονες.

Ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος συμβουλεύει: Μην εκφράζεις λογισμούς φωναχτά, αλλά πνίξε τους με σιωπή. Με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος, ακόμα και τα εδραιωμένα πάθη θεραπεύονται.

Συμπέρασμα

Οι Άγιοι Πατέρες μας προειδοποιούν ότι οι λογισμοί είναι το κύριο όπλο του διαβόλου για να μας ξεγελάσει, οδηγώντας μας σταδιακά στην αμαρτία. Ωστόσο, με επαγρύπνηση, προσευχή και εμπιστοσύνη στον Χριστό, μπορούμε να τους νικήσουμε. Όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: «Αν κρατάς τον εσωτερικό σου άνθρωπο γεμάτο με κακούς λογισμούς, ακόμα και αν είσαι στο Γολγοθά, θα είσαι μακριά από τον Χριστό». Η πνευματική ζωή είναι αγώνας, αλλά η νίκη είναι βέβαιη με τον Θεό.