Το Πάθος του Θυμού σύμφωνα με τους Αγίους Πατέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας

Στην Ορθόδοξη παράδοση, ο θυμός (ή οργή) θεωρείται ένα από τα βασικά πάθη της ψυχής, που ανήκει στο θυμικό μέρος της και συχνά συνδέεται με την υπερηφάνεια, την έλλειψη ταπείνωσης και την απώλεια της ειρήνης. Οι Άγιοι Πατέρες, από τους Αγίους της Ερήμου μέχρι τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη, τον χαρακτηρίζουν ως «φωτιά» που καίει την ψυχή, τυφλώνει τον νου και απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Θεό. Ωστόσο, τονίζουν ότι δεν είναι ανίκητο: με τη Χάρη του Θεού και τον αγώνα της ταπείνωσης, της πραότητας και της συγχώρησης, μπορεί να θεραπευτεί πλήρως.

Τι λένε οι Πατέρες για τον θυμό

Οι Πατέρες της Ερήμου, όπως καταγράφονται στα Γεροντικά, τον θεωρούν σοβαρό εμπόδιο στην πνευματική ζωή. Ο αββάς Αγάθων λέει χαρακτηριστικά:
«Ο οργίλος και ο θυμώδης άνθρωπος και αν ακόμη αναστήσει νεκρό, δεν γίνεται δεκτός από τον Θεό, αν δεν ξεπεράσει το πάθος του θυμού.»

Ο αββάς Ποιμήν προσθέτει:
«Δεν μπορεί να είναι κανείς μοναχός, αν είναι μεμψίμοιρος, αν είναι εκδικητικός. Δεν μπορεί να είναι μοναχός κάποιος που οργίζεται.»

Ο αββάς Υπερέχιος τονίζει την κυριαρχία της γλώσσας:
«Εκείνος που δεν μπορεί να συγκρατήσει τη γλώσσα του την ώρα της οργής, αυτός δεν θα μπορέσει να επιβληθεί σε κανένα πάθος του.»

Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης, στη «Κλίμακα» (Λόγος 8, περί αοργησίας και πραότητος), δίνει λεπτομερή ανάλυση:
«Όπως το νερό, που χύνεται λίγο-λίγο στη φωτιά, την σβήνει τελείως, έτσι και το δάκρυ του αληθινού πένθους σβήνει όλη τη φλόγα του θυμού και της εξημμένης οργής.»
«Μόλις μυρίσει η ταπείνωση, εξαφανίζεται κάθε πικρία και θυμός.»
«Εάν το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται και είναι “ειρήνη ψυχής”, ενώ η οργή “ταραχή καρδίας”, τότε τίποτε άλλο δεν εμποδίζει την παρουσία Του μέσα μας όσο ο θυμός.»

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τον περιγράφει ως «σκύλο ξεδιάντροπο» που πρέπει να πειθαρχήσει:
«Ο θυμός είναι σκύλος ξεδιάντροπος. Αλλ’ ας μάθη να πειθαρχεί στο νόμο. […] Αν δεν πειθαρχεί, τα πάντα καταστρέφει.»
Παράλληλα, τονίζει ότι «ο θυμός τυφλώνει τον νου» και ότι η πραότητα είναι το αντίδοτο: «Ό,τι είναι για τη φωτιά το νερό, το ίδιο είναι για το θυμό η επιείκεια και η πραότητα.»

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής εξηγεί ότι ο θυμός, όταν καλλιεργείται συνεχώς, κάνει την ψυχή «δειλή και άνανδρη», ενώ η θεραπεία του έρχεται «με την καλωσύνη, τα φιλάνθρωπα βιώματα προς τον αδελφό, την αγάπη και την ευσπλαχνία».

Πώς αντιμετωπίζεται ο θυμός

Οι Πατέρες δίνουν πρακτικές συμβουλές για την καταπολέμηση του θυμού:

Με την ταπείνωση και την πραότητα: Η ταπείνωση είναι το «φως» που διώχνει το σκοτάδι του θυμού. Ο Άγιος Ιωάννης Σιναΐτης λέει ότι η πραότητα είναι η «ακίνητη και ατάραχη ψυχή» απέναντι σε ύβρεις και επαίνους.
Με την προσευχή, τη νηστεία και τα δάκρυα: Το αληθινό πένθος και τα δάκρυα σβήνουν τη φλόγα του θυμού. Ο αββάς Αμμωνάς παρακαλούσε επί 14 χρόνια τον Θεό να του δώσει Χάρη να νικήσει την οργή.
Με τη σιωπή και τη συγχώρηση: Μην απαντάς με θυμό στον θυμώδη. Ο Άγιος Ησαΐας συμβουλεύει: Όταν είσαι οργισμένος, μη μιλήσεις· περίμενε να ηρεμήσεις και μίλα με ταπείνωση.
Με την αγάπη και την ευσπλαχνία: Ο θυμός πρέπει να στρέφεται μόνο κατά των δαιμόνων, όχι κατά των ανθρώπων. Όπως λέει ο αββάς Υπερέχιος: «Πρέπει να οπλίζουμε το θυμό μας μόνο εναντίον των δαιμόνων.»
Με την καθημερινή άσκηση: Αποφυγή πικρών λόγων, συγχώρηση πριν δύσει ο ήλιος (Εφ. 4:26), και καλλιέργεια μακροθυμίας.

Συμπέρασμα

Ο θυμός δεν είναι φυσική κατάσταση του ανθρώπου, αλλά πάθος που θεραπεύεται με τη Χάρη του Θεού και τον προσωπικό αγώνα. Οι Πατέρες μας διδάσκουν ότι η πραότητα δεν είναι αδυναμία, αλλά η μεγαλύτερη δύναμη: είναι η μίμηση του Χριστού, που «ὅτε ἐλοιδορεῖτο οὐκ ἀντελοιδόρει» (Α΄ Πέτρ. 2:23). Με την ταπείνωση και την αγάπη, ο θυμώδης γίνεται ήπιος, και η ψυχή βρίσκει την ειρήνη του Αγίου Πνεύματος. Ας αγωνιζόμαστε, λοιπόν, με πίστη, για να νικήσουμε αυτό το πάθος και να πλησιάσουμε τον Θεό της αγάπης.