Γιατί τρώμε μπακαλιάρο την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και όχι άλλο ψάρι;

Η 25η Μαρτίου είναι μια από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας και του Ελληνισμού. Πέρα από τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί και την Εθνική Επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Αλλά ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα αυτής της ημέρας είναι η κατανάλωση ψαριού, συγκεκριμένα μπακαλιάρου. Πώς όμως προέκυψε αυτή η παράδοση;

Η θρησκευτική σημασία της ημέρας

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι μια από τις Δεσποτικές Εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας και εορτάζεται στις 25 Μαρτίου, εννέα μήνες πριν τα Χριστούγεννα (25 Δεκεμβρίου). Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίστηκε στην Παναγία και της ανακοίνωσε ότι θα γίνει η Μητέρα του Χριστού.

Παρά το γεγονός ότι η 25η Μαρτίου πέφτει στη Μεγάλη Σαρακοστή, η Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού και ελαιόλαδου, παρόλο που σε άλλες ημέρες της νηστείας απαγορεύεται. Αυτό συμβαίνει επειδή ο Ευαγγελισμός θεωρείται μια τόσο σημαντική γιορτή που η χαρά της υπερνικά τη νηστεία.

Γιατί μπακαλιάρος και όχι άλλο ψάρι;

Ο λόγος που επικράτησε ο μπακαλιάρος (συνήθως σε συνταγές όπως ο μπακαλιάρος σκορδαλιά ή τηγανητός) έχει να κάνει με γεωγραφικούς και ιστορικούς παράγοντες:

Προσιτότητα: Ο μπακαλιάρος ήταν ένα από τα λίγα ψάρια που μπορούσαν να διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα (μέσω αλατίσματος ή ξήρανσης), κάτι σημαντικό για περιοχές χωρίς άμεση πρόσβαση σε φρέσκα θαλασσινά.
Λειτουργία της νηστείας: Καθώς η γιορτή πέφτει στη Σαρακοστή, τα λαχανικά και τα όσπρια ήταν τα κύρια τρόφιμα. Ο μπακαλιάρος προσέφερε μια πλούσια σε πρωτεΐνη εναλλακτική, χωρίς να παραβιάζει τους κανόνες της νηστείας.
Εθνοτική παράδοση: Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ιδιαίτερα στα βουνά, το αλατισμένο ψάρι ήταν ευκολότερο να μεταφερθεί και να μαγειρευτεί, γι’ αυτό και καθιερώθηκε ως το ψάρι της γιορτής.

Η σύνδεση με την Επανάσταση του 1821

Εκτός από τη θρησκευτική της σημασία, η 25η Μαρτίου είναι και η Εθνική Επέτειος της Ελληνικής Επανάστασης. Κατά την Τουρκοκρατία, οι Έλληνες συχνά έκρυβαν τη γιορτή τους ως θρησκευτική, και ο Ευαγγελισμός έγινε σύμβολο ελευθερίας. Η παράδοση του μπακαλιάρου ενισχύθηκε περαιτέρω από την εποχή εκείνη, καθώς ήταν ένα εύκολα διαθέσιμο και θρεπτικό φαγητό για τους αγωνιστές.

Συμπέρασμα

Η κατανάλωση μπακαλιάρου στις 25 Μαρτίου συνδυάζει θρησκευτική παράδοση, πρακτικότητα και εθνική ιστορία. Είναι μια συνήθεια που αντανακλά τη δημιουργικότητα του ελληνικού λαού να προσαρμόζεται στις συνθήκες, διατηρώντας παράλληλα τη θρησκευτική πίστη και την εθνική ταυτότητα.

Έτσι, όταν σήμερα απολαμβάνουμε ένα πιάτο μπακαλιάρο σκορδαλιά ή τηγανητό, δεν τρώμε απλώς ένα νόστιμο φαγητό – τιμούμε μια παράδοση που φέρνει μαζί της αιώνες πίστης, ιστορίας και ελληνικής κουλτούρας.